Odczucia hańby i dumy w literaturze staropolskiej w spojrzeniach na ojczyznę:
Jan Kochanowski - "Pieśń o spustoszeniu podola" - podmiot liryczny przedstawia sytuację, w jaki znaleźli się Polacy po klęsce odniesionej w wojnie z Turkami i wyraża swą rozpacz z powodu spustoszenia ziemi podolskiej oraz pohańbienia tych, którzy dostali się w ręce pogan. Poeta stwierdza, że jeszcze jest czas, aby zebrać siły i stanąć do walki, trzeba jednak aby szlachta porzuciła swe biesiady i wygody i wyruszyła do boju oraz aby nie szczędziła funduszy na prowadzenie wojny. Wytyka rodakom ich krótkowzroczność i brak troski o bezpieczeństwo kraju. Utwór kończy gorzka refleksja: "Polak (...) przed szkodą i po szkodzie głupi".
